നിള ഗംഗയായി, കുംഭമേള കേരളത്തിന്റേതായി - കലാകൌമുദി 8-15 ഫെബ്രുവരി

 

Nila Becomes Ganga — Kerala’s Own Kumbh Mela

 Nila Becomes Ganga — Kerala’s Own Kumbh Mela

Dr. Sukumar Canada

“The sorrow of Goddess Nila — that her children had forgotten her worth — must have finally lifted today.”

With moist eyes, Jyothiraj whispered these words while gazing at the sacred Nila, flowing in gentle circumambulation around Thirunavaya Mukunda. Moments earlier, the soul-stirring strains of Sopana music by young Kumari Asha Suresh had filled the twilight air during the Maha Magha celebrations, leaving thousands in quiet reverence.

What unfolded on the sands of Thirunavaya between January 18 and February 3, 2026, was far more than a festival. It was a spiritual awakening — a grand confluence that will be remembered as a defining milestone in Kerala’s sacred history. The Maha Magha Mahotsavam, often called Kerala’s own Kumbh Mela, returned after 271 long years, not as a mere revival, but as a living resurgence of civilizational memory, a generational duty well executed.

Many had expected only a modest local gathering — perhaps like a couple of thousand or so pilgrims arriving annually for a ritual bath by the river. But as days passed, the gathering grew beyond imagination. From the third day onward, the flow of humanity swelled — tens of thousands, then lakhs. Without invitations, without formal orchestration, three to four lakh devotees assembled each day, drawn by an unseen spiritual magnetism. As the lamps of the Nila Aarti shimmered across the waters, Bharathapuzha seemed transformed into the holy Ganga herself. The sands felt sanctified, touched by the footsteps of sages across time.

Curiously, much of this remained absent from mainstream media. Yet, for lakhs like Jyothiraj, the experience became one of deep spiritual union — perhaps the largest collective spiritual gathering Kerala has witnessed in recent memory.

Neither media silence, nor governmental indifference, nor political neglect could halt this sacred tide. The ceremonial hoisting of the Dharma flag was performed by the Honorable Governor of Kerala, Shri Vishwanath Arlekar. Alongside Mahamandaleshwar Swami Anandavanam and countless seekers, the flow of devotees toward Navamukunda Temple resembled a living river of faith. India has only one river named after the nation itself — Bharathapuzha — and at Thirunavaya, it flowed as Ganga as the pulse of a people rediscovering their spiritual inheritance.

Thirunavaya — Where the Trinity Meets

Thirunavaya is no ordinary pilgrimage site; it is a rare Trimurti Sangama. On one bank of Bharathapuzha stand the shrines of Brahma and Shiva, and across the river resides Navamukunda - Mahavishnu. At the sacred center of this divine triangle presides Goddess Rajarajeshwari. Nowhere else in India exists such a convergence of the cosmic Trinity. It is a reminder that from the southern seas to the Himalayas, Bharath is one spiritual continuum.

The Nila is revered as Kerala’s Ganga because she flows in loving circumambulation around Lord Navamukunda. Sri Neelakanta Theerthapada Swamiji once wrote poetically that the celestial Ganga herself chose to flow around the Lord here, forsaking even heaven because of her devotion to Him.

“Śrī-Nāvākṣetra-go māvatu Harir aniśaṁ yat-padaukā jalaukā

Nākaṁ nākāṅkṣate ’nyādṛśa-rasa-rasanādāna-śauṇḍo ’ridaṇḍaḥ,

Yat-pādābjaṁ Niḷā duṣkṛti-bhidur-abhiya saṁśriteva pralīnā

So’yaṁ sarvāgha-saṅgha-praśamana-śamanākārako deva-devaḥ”

 

Beyond Thirunavaya, she is simply Nila or Bharathapuzha — but here, she is revered as Ganga.

Maha Magha — The Return of a Forgotten Epoch

Legend holds that the sands of Thirunavaya were once the sacrificial ground of Lord Brahma. The 27-day Magha festival, culminating in grandeur on the Makam star, was once well documented in temple lore. Over centuries, Maha Magha transformed into the famed Mamankam, but under British rule, this great spiritual congregation faded into silence. Now, after 271 years, its return marks not just a festival, but the rekindling of an ancient cultural flame.

The destiny of reviving Maha Magha fell upon Mahamandaleshwar Swami Anandavanam, elevated to that role within the Juna Akhada last year. This resurgence was not driven by administrative machinery but by spiritual resolve and collective devotion. Under the guidance of Swami Anandavanam and Swami Balananda Bhairava, monastic traditions and ashrams across Kerala united. Institutions such as Amritanandamayi Math, Mohanji Foundation, Gayatri Gurukulam, and Seva Bharati joined voluntarily, weaving together a tapestry of service and faith that made the festival a remarkable success.

Many had doubted whether Kerala could ever host a gathering of Kumbh-like magnitude. Thirunavaya answered that question in silence and grace. Lakhs arrived daily — peacefully, without agitation, without political color. Pilgrims came not only from Kerala, but from Tamil Nadu, Karnataka, Prayagraj, and Varanasi. Priests from the sacred ghats of Varanasi conducted the Nila Aarti each evening, illuminating the river with devotion. Those who have never witnessed Ganga Aarti, this became a wonderful spectacle of spiritual energy they had only heard and read about. A number of seekers even journeyed from distant lands – North Indian cities, USA, UK, and Canada to witness the sacred convergence.

Rituals Reborn — Bath, Light, and Homecoming

The heart of Maha Magha is the Punya Snanam, the sacred bath — not a ritual of superstition, but an inward journey toward purification. Another revived tradition is the Nila Aarti, echoing the luminous devotion of Kashi, earning Thirunavaya the name Dakshina Kashi. A beautiful Tamil custom related to the Nila river, Thai Veettu Varavu — “Homecoming to the  house of the married daughter who is our mother” — was also observed: symbolizing Nila’s family from her birthplace in Tamil Nadu bringing silk, sandal, kumkum, and flowers to greet their daughter married into Kerala. Born as Amaravati in Tamilnadu, she journeys through youth and arrives in Kerala as the bride, Nila — a living metaphor cherished by devotees who see her as mother.

Silence of Power, Strength of People

Perhaps the most poignant dimension of Maha Magha was the absence of government and political support. None of the 140 MLA’s nor 19 of the 20 MPs elected by the people of Kerala found time to attend this clebration of more than 20 lakhs.  During last year’s Kumbh Mela at Prayagraj — attended by hundreds of millions — every Indian state, except Kerala, had a presence. Even a mere tourism banner from Kerala, the God’s Own Country was absent- all other States had  presented their tourism banners. Maha Magha too met similar neglect from within Kerala. Yet, despite restrictions and obstacles, the devotees came undeterred. While leaders actively grace other religious gatherings, this congregation of lakhs unfolded largely without official patronage.

Yet the festival left no trace of disorder. The riverbanks remained pristine — thanks to the tireless, selfless service of Seva Bharati volunteers, who worked day and night. It stood as a testament to the quiet power of collective civic spirit. 

“Dharmo Rakshati Rakshita”   Dharma Protects Those Who Protect It

Sanatana Dharma endures because it renews itself. Maha Magha reminds us that Dharma, though obscured by time, can never be extinguished. After centuries of silence, this festival became an opportunity for people to reconnect with their civilizational roots — to repay the timeless debt to the sages. Truly, “Dharmo Rakshati Rakshitah” — Dharma protects those who protect it. At Thirunavaya, Dharma revived Dharma.

The Maha Magha Mahotsavam is not merely a festival. It is Kerala remembering its soul — reclaiming its cultural consciousness. The ancient rhythm of Mamankam echoed once more upon the sands of Nila. And as pilgrims returned home, they carried a quiet yet firm resolve:

“We shall return — stronger, deeper, and more united.”

The Aarti team from Varanasi with the Mahatmas

 

വിരാട് സ്വരൂപം - നാരായണീയത്തിലെ അദ്വൈതദർശനം - ഭക്തപ്രിയ ജനുവരി 2026

വിരാട് സ്വരൂപം - നാരായണീയത്തിലെ അദ്വൈതദർശനം

ഡോ സുകുമാർ കാനഡ

നാം കാണുന്ന അനുഭവിക്കുന്ന വിശ്വമെന്ന പ്രതിഭാസം എങ്ങിനെയുണ്ടായി അല്ലെങ്കിൽ എവിടെനിന്നും ഉദ്ഭൂതമായി  എന്ന ചോദ്യം ചിന്താശീലരെ എപ്പോഴും അലട്ടുന്നതാണല്ലോ. നാരായണീയം അഞ്ചാം ദശകത്തിൽ (5- 1)  നാരായണ ഭട്ടതിരി വിശ്വത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്  ഇങ്ങിനെയാണ്:   (വ്യക്താവ്യക്തമിദം ന കിഞ്ചിദഭവത് ..) 

സ്പഷ്ടമായസ്പഷ്ടമായും സൂക്ഷ്മമായ്, സ്ഥൂലമായും ഇല്ലാ

മഹാപ്രളയത്തിലു,മതിൻ മുൻപു ലോകങ്ങളൊന്നും.

ഗുണങ്ങൾ മൂന്നുമിരുന്നൂ, സമതാവസ്ഥയിലതിനാൽ

ഇളക്കങ്ങളില്ലാ, മാറ്റങ്ങളും, മൂലപ്രകൃതിമായയിൽ.

മൃത്യുവില്ലാ, മുക്തിയുമില്ലാ, പകലുകൾ, രാത്രികളും തദാ.

വിലീനമങ്ങയിൽ സർവ്വസൃഷ്ടികളും, മാറ്റങ്ങളുമങ്ങിനെ

നിലകൊണ്ടൂ, സാദ്ധ്യതാസാന്നിദ്ധ്യമായെല്ലാമെല്ലാം

സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപമേകമായ്, ഉണ്മയൊന്നായ്    (5. 1)   

വിശ്വപ്രപഞ്ചമെന്നത് കേവലം തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള, ജനിച്ചുമരിച്ച് അവസാനിക്കുന്ന നേർരേഖയിലുള്ള ക്രമീകപരിണാമമല്ലെന്നും, മറിച്ച് താളാത്മകമായി സ്പന്ദിക്കുന്നതും ചാക്രികമായി തുടരുന്ന അനന്തവിസ്മയമാണെന്നും ഉള്ള സിദ്ധാന്തം – the concept of pulsating universe - ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിനും സമ്മതമായ ഒന്നാണ്.   ചാക്രികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ  ഉദ്ഭവം, ഓരോ കാലചക്രത്തിലും എങ്ങിനെയാണ് ഉരുവായത് എന്നാണ് വിരാട്ടിന്റെ വർണ്ണനയിലൂടെ നാം കാണുന്നത്.  വിരാട് സ്വരൂപമെന്നു പറഞ്ഞാൽ അത് വിശ്വപ്രപഞ്ചം തന്നെയാണ്. കാര്യ,കാരണ,വസ്തു, സ്വഭാവ, ഗുണഗണങ്ങളും, കാലവും കർമ്മവും, എല്ലാം ചേർന്നു നിലകൊള്ളുന്ന വിരാട്ടായി സാധകനിലുണരുന്ന, ധ്യാനനിമഗ്നമായ ഭാവനയിലൂടെ പരംപൊരുൾ അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മം അവതീർണ്ണമാവുന്നു. ഭാരതീയമായ വേദവിജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം കണ്ടെത്താവുന്ന യുക്തിഭദ്രമായ ഉല്പത്തിസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ   ഉദാത്തമായ വിവരണം തന്നെയാണിത്.

സ്പഷ്ടമായും അസ്പഷ്ടമായും, സ്ഥൂലമായും സൂക്ഷ്മമായും മഹാപ്രളയത്തിനു മുൻപ്, അതായത് വിശ്വം പ്രകടമാവുന്നതിന് മുൻപ്, വ്യതിരിക്തമായ ലോകങ്ങളോ രാത്രിപകലുകളോ കാലമോ മൃത്യുവോ മോക്ഷമോ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അവയെല്ലാം കേവലം സാദ്ധ്യതാ സാന്നിദ്ധ്യം മാത്രമായി, സച്ചിദാനന്ദമായി, ഏകമായ ഒരുണ്മയിൽ യാതൊരുവിധ ഗുണങ്ങളുമില്ലാതെ,  നിലകൊണ്ടു. മായാ നിർമ്മിതമായ വിശ്വപ്രപഞ്ചമെന്ന സങ്കൽപ്പം പോലും അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാലത് കേവലശൂന്യതയാവാൻ തരമില്ല. മഹാപ്രളയത്തിന് മുന്പ്  ഏകമായ ഉണ്മ, കേവലമായ അസ്തിത്വമായി തീർച്ചയായും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നുവേണം കരുതാൻ. കാരണം, ഇല്ലായ്മയിൽ നിന്നും ഒന്നും ഉണ്ടാവുക വയ്യല്ലോ. ആ അവസ്ഥയിൽ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾക്കും യാതൊരു ഇളക്കവുമില്ലാതെ, അവയ്ക്ക് പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ആകാതെ എല്ലാം സമതാവസ്ഥയിൽ ആയിരുന്നു. ആകാശപുഷ്പം എന്നു പറയും പോലെ ഒരു വൃഥാ സങ്കൽപ്പമല്ല ഇപ്പറയുന്ന മായാനിർമ്മിതമായ വിശ്വം. കാലഗണനയുടെ പരിമിതികൾക്കപ്പുറം കാരണരൂപത്തിൽ അത് ഉണ്മയിൽ വിലീനമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഓരോ മഹാപ്രളയാവസാനത്തിലും വിശ്വം സൂക്ഷ്മമായ കൃത്യതയോടെ വീണ്ടും ഉരുവാകുന്നത്.

താളാത്മകമായി സ്പന്ദിക്കുന്നതും ചാക്രികമായി തുടരുന്നതുമായ അനേകം മഹാപ്രളയങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും ആ ഏകാത്മകമായ ഉണ്മയിൽ കാരണമൊന്നുമില്ലാതെ, സ്വയമേവ മഹാശക്തിയുണർന്ന് അത് ചൈതന്യവത്തായിത്തീരുകയാണ്. സ്വയം പ്രകടമാവാനുള്ള ഇച്ഛ, അതിൽ സ്പന്ദനങ്ങളായി പ്രകടമായി. സമതാവസ്ഥയിലിരുന്ന ത്രിഗുണങ്ങൾ സ്വയമിളകി ക്രമീകമായി പ്രക്ഷുബ്ധമായിത്തീർന്ന്, വികസ്വരമായ വിശ്വം ഉണ്ടായി. ഈ മായാ നിർമ്മിത വിശ്വത്താൽ ഒട്ടും ബാധിക്കപ്പെടാതെ, ഉണ്മയുടെ സത്തയായ  ഭഗവാൻ, പരംപൊരുൾ, സാക്ഷീഭാവത്തിൽ വർത്തിക്കുന്നതായി ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഭാവന ചെയ്യുന്നു.  ഈ മായക്കാഴ്ചയിൽ വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന ചിത്രപടങ്ങൾ പോലെ അനേകം ജീവജാലങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നതും അതേ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ്.

നിർവ്വചനങ്ങൾക്കു വഴങ്ങാത്ത മായാശക്തിയാലാണ് അവിടുത്തെ പ്രേരണ കൊണ്ട് ആദ്യമായി മഹത്തെന്ന ബുദ്ധിതത്വം ഉണർന്നത്. സത്വഗുണം ഘനീഭൂതമായാണ് ഭഗവാൻ ഉരുവായതെങ്കിലും ത്രിഗുണാത്മകതയുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ അതിന് സമഷ്ടിയായി (വിശ്വപ്രപഞ്ചം) പ്രകടമാകാൻ കഴിയൂ. സമഷ്ടി (macrocosm) തന്നെയാണ് വ്യഷ്ടി (microcrocosm) അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തി. രണ്ടും ഭഗവാൻ തന്നെയാണ്.  എന്നാൽ ആദ്യം ദ്വൈതഭാവത്തിൽ ഭഗവാനിൽ നിന്നും വേറിട്ട് ‘ഞാൻ’ (വ്യഷ്ടി) പ്രകടമാവുമ്പോൾ അത് ഞാനെന്ന ബോധമായി; അതായത് അഹമായി. ഈ അഹത്തിനൊപ്പം രജസ്തമോഗുണങ്ങൾ ചേർന്ന് പുഷ്ടിപ്പെടുമ്പോൾ വ്യതിരിക്തമായ വ്യക്തി-അഹങ്കാരം ഉടലെടുക്കുന്നു. അങ്ങിനെ ‘എന്നിൽ’ ഭേദബുദ്ധിയുറയ്ക്കുന്നു.

സാത്വികമായ അഹത്തിൽ നിന്നും ജ്ഞാനേന്ദ്രിയത്തിൻ്റെ അധിദേവതകളും, കർമ്മേന്ദ്രിയത്തിൻ്റെ അധിദേവതകളും,  ബുദ്ധിയും, ചിത്തവും അഹങ്കാരവും ചേർന്നപ്പോൾ അന്തക്കരണവും ഉണ്ടായി. ഭഗവദിച്ഛയാൽത്തന്നെ രാജസീകാഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ടായി. താമസാഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നും ശബ്ദം ഉരുവായി, അത് ആകാശത്തിന് നിദാനമായി. സ്പർശത്തിൽ നിന്നു വായുവുണ്ടായി. രൂപത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയും,  രസത്തിൽ നിന്ന് ജലവും, ഗന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി തത്വവും ഉണ്ടായി വന്നു. ഈ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾക്കും പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അഞ്ചു കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും വ്യതിരിക്തമായ ഗുണഗണങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയ്ക്ക്  പ്രപഞ്ചത്തെ നിർമ്മിക്കാനുള്ള സർഗ്ഗസിദ്ധി സ്വയം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.  അപ്പോൾ ചൈതന്യലബ്ധിക്കായി അവയുടെ അധിദേവതകൾ ഭഗവാനിൽ അഭയം തേടി. അവിടുന്ന് സ്വയം പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലും, പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ച് അവയെ കർമ്മസജ്ജമാക്കി. അങ്ങിനെയാണ് സൃഷ്ടി സാദ്ധ്യതയുള്ള സുവർണ്ണബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉണ്ടായത്.  ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഏറെക്കാലം കാരണജലധിയിൽ നിലകൊണ്ടു. പിന്നെയതിൽ നിന്നു ഭഗവാൻ വിരാട്ടായി പുറത്തുവന്നു. കേവലചൈതന്യമായ ബ്രഹ്മത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടായതും സർവവ്യാപിയും ഭൗതികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കു നിദാനമായി വർത്തിക്കുന്നതുമായ ശക്തിയായ അതിൽ അതിൽ സമസ്ത ജീവനുകളും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. അനന്തമായ, അസംഖ്യം കാലുകൾ, കൈകൾ, ശിരസ്സുകൾ എന്നിവയോടെ നിറഞ്ഞു വിളങ്ങിയ വിരാട് പുരുഷൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ പിളർന്ന് പതിനാലു ലോകങ്ങളേയും സൃഷ്ടിച്ചു. (“സഹസ്രശീർഷാ പുരുഷ: സഹസ്രാക്ഷ സഹസ്രപാദ് ..”)

വിരാട്ടായി വിളങ്ങുന്ന പരംപൊരുളിനെപ്പറ്റി നാരായണീയത്തിലെ ആറാം ദശകത്തിൽ ഭട്ടതിരിപ്പാട് വിശദമായിത്തന്നെ പറയുന്നുണ്ട്. പതിന്നാല് ലോകങ്ങളുള്ളതിൽ ഏഴെണ്ണം അധോലോകങ്ങളാണല്ലോ. അവയിലെ ഓരോ ലോകവും ആ വിരാട്ടിൻ്റെ വിഭിന്ന ഭാഗങ്ങളാകുന്നു. വിരാട്ടിന്റെ പാദങ്ങൾ പാതാളവും പുറവടികൾ രസാതലവും കണങ്കാലുകൾ മഹാതലവുമത്രേ! മുഴങ്കാലുകൾ തലാതലവും, കാൽമുട്ടുകൾ സുതലവും, തുടകൾ അതലവിതലങ്ങളുമാണ്. ഇനി ഏഴ് ഉപരിലോകങ്ങളെ വിരാട്ടിൻ്റെ ഭാഗങ്ങളായി നോക്കിയാലോ, അതിന്റെ അരക്കെട്ട് ഭൂമിയും, നാഭി ആകാശവും, മാറിടം സ്വർലോകവുമാകുന്നു. കഴുത്ത് മഹർലോകവും, മുഖം ജനലോകവും, നെറ്റിത്തടം തപോലോകവും, ശിരസ്സ് സത്യലോകവുമാണ്. ഇങ്ങിനെ ഈരേഴു പതിന്നാലു ലോകങ്ങളായി വിടർന്നു വികസിച്ചു വിശ്വമായി വിളങ്ങുന്ന വിരാട്ടാണ് ഭഗവാൻ. എത്ര ഉദാത്തവും വിപുലവുമായ ദർശനമാണ് ഏകാത്മകമായ ഈ വിരാട് പുരുഷവർണ്ണനയിൽ നമുക്ക് കാണാനാവുക!

ഭൗതികമായി പറയുമ്പോൾ ഭഗവദ്രൂപം വിശ്വം തന്നെയാണെന്ന് നാരായണീയത്തിൽ നമുക്ക് വ്യക്തമായി കാണാം. എന്നാൽ ഇതുകൂടാതെ പ്രപഞ്ചത്തിൻ്റെ കാരണവും, ജ്ഞാനസ്രോതസ്സായ വേദവും, സൂര്യചന്ദ്രൻമാരും രാത്രിപകലുകളും എല്ലാം വിരാട്ടിൻ്റെ വിവിധങ്ങളായ പ്രകടിത ഭാവങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് പൂർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ  നാരായണീയം നമുക്ക്  മനസ്സിലാക്കിത്തരുന്നു. കൂടാതെ അഞ്ച് കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും വിരാട്ടിൻ്റെതന്നെ ഭാഗങ്ങളാണ്. അവിടുത്തെ ഉദരം സമുദ്രവും, ഉടയാടകൾ സന്ധ്യയും, പൃഷ്ഠഭാഗം അധർമ്മവും ആണ്. അസ്ഥികൾ പർവ്വതങ്ങളും രോമങ്ങൾ വൃക്ഷങ്ങളും നാഡികൾ നദികളുമാകുന്നു. മനസ്സ് ചന്ദ്രനും അവ്യക്തമായ മൂലപ്രകൃതി അവിടുത്തെ ഹൃദയകമലവുമാണ്.  അവിടുത്തെ പുഞ്ചിരിയാണ് മായ, ഇനി പഞ്ചഭൂതങ്ങളെയെടുത്താലോ, അവിടുത്തെ ശ്വാസമാണ്  വായു. നാവാണ് ജലം, നിയതവിന്യാസത്തിൽ പറക്കുന്ന പറവക്കൂട്ടമാണ് ശബ്ദം, അല്ലെങ്കിൽ വാക്കുകൾ. അവിടുത്തെ വദനം അഗ്നിയാകുന്നു. വിരാട്ടിൻ്റെ കൈകൾ ദേവതകളും സ്തനദ്വയങ്ങൾ ധർമ്മവുമാകുന്നു.

ഭഗവൻ! നിൻ പൃഷ്ഠഭാഗ,മധർമ്മം, മനസ്സു ചന്ദ്രനും

അവ്യക്തമാം മൂലപ്രകൃതിയങ്ങേ ഹൃദയകമലം.

അവിടുത്തെയുദരം സമുദ്രം; ഉടയാടകൾ സന്ധ്യ;

ജനനേന്ദ്രിയം പ്രജാപതി; വൃഷണങ്ങൾ, മിത്രദേവൻ. 6.6

 

ഭഗവൻ! നിൻ മന്ദഹാസം തന്നെ മായ,

ശ്വാസമാകുന്നു വായു, ജലം നാവ്;

ക്രമവിന്യാസത്തിൽ പാറും പറവകൾ വാക്കുകൾ;

ദിവ്യഗായകരാം സിദ്ധചാരണന്മാർ

അങ്ങേ സ്വരഗണങ്ങൾ; അഗ്നിനിൻ വദനം;

കൈകൾ ദേവതകൾ; ധർമ്മം സ്തനദ്വയങ്ങൾ           6.7  

വിരാട്ടിൽത്തന്നെയാണ് സകല ജീവജാലങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നത്. ജന്തുക്കൾ അവിടുത്തെ ജഘനമാണ്. കാൽനഖങ്ങൾ, നാൽക്കാലികളാണ്. കാലമെന്നത് വിരാട്ടിൻ്റെ ചലനമാണ്. ബ്രാഹ്മണർഅവിടുത്തെ മുഖമായി, ക്ഷത്രിയർ കൈകളായി, വൈശ്യർ തുടകളായി, ശൂദ്രർ അവിടുത്തെ പദകമലങ്ങളാണ്. “ചാതുർവർണ്യം മയാസൃഷ്ടം, ഗുണകർമ്മ വിഭാഗശ:” എന്ന് ഭഗവദ് ഗീതയിൽ പറയുമ്പോൾ വിശ്വപുരുഷനായ വിരാട്ടിൻ്റെ ഭാഗമായി സ്വയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്ന ഗുണകർമ്മാനുസാരിയായ സ്വഭാവ സവിശേഷതകൾ മാത്രമാണ് ഈ നാലു വിഭാഗങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിക്ക് ഹേതുവാകുന്നതെന്നും അവയിൽ ഒന്നിനും പ്രത്യേക പരിഗണനയുടെ ആവശ്യമില്ലെന്നും നമുക്ക് അറിയാനാവുന്നു. നാലു വർണ്ണങ്ങളും സമതാഭവത്തോടെ ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ വിരാട്ടിന്റെ പൂർണ്ണരൂപമാകുന്നുള്ളു. ഒരു വർണ്ണം മറ്റേതിനെക്കാൾ മുകളിലോ താഴെയോ അല്ല. നാലും നാലുതരത്തിൽ, എന്നാൽ സമ്യക്കായി വിരാട്ടിനെ പരിപൂർണ്ണനാക്കുന്നു.

ജനനമരണാദികൾ വിരാട്ടിൻ്റെ പ്രവൃത്തികൾ മാത്രമാകുന്നു. ആസുരീകമായ പരാക്രമങ്ങൾ വിരാട്ടിൻ്റെ വീര്യമാണ്. അനന്തവിസ്മയമാർന്ന എല്ലാമെല്ലാം വിരാട്ടുതന്നെയാകുമ്പോൾ അതിനെയെങ്ങിനെയാണ് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിർവ്വചിക്കുവാൻ കഴിയുക? വാക്കുകൾ പോലും അതിന്റെ ഭാഗമാണല്ലോ. വിശ്വപ്രപഞ്ചമായി, സ്വയം വിരാട്ടായി വിളങ്ങുന്ന വിശ്വൈകമൂർത്തി ഏവർക്കുമെന്നും ധ്യാനത്തിന് ഉചിതമായ ശുദ്ധസത്യസ്വരൂപിയും മോക്ഷപ്രദാനിയുമത്രേ!  അതേ വിരാട്ടിൻ്റെ പ്രത്യക്ഷഭാവമാണ് ഗുരുവായൂരിൽ പ്രത്യക്ഷഭാവത്തിൽ വിളങ്ങുന്നത്. കർമ്മയോഗികളുടെ അന്തര്യാമിയായും വിശ്വമായും നിലകൊള്ളുന്ന, വിരാട്ട്,  വിശ്വപ്രപഞ്ചമായി, പ്രകടമായി നിലകൊള്ളുന്ന പരംപൊരുൾ, അദ്വയമായ (രണ്ടല്ലാത്ത) ഒന്നു തന്നെയെന്ന് സംശയത്തിനിടയില്ലാത്തവണ്ണം നാരായണീയത്തിലൂടെ ഭട്ടതിരിപ്പാട് നമ്മെ ഉദ്ബോധിപ്പിക്കുന്നു.  വേദാന്തചിന്തയിൽ ഈശ്വരൻ ഉണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് പ്രസക്തിയില്ല. ഈശ്വരൻ അല്ലാതെ, വിരാട്ടല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല എന്ന സത്യത്തിന് മുന്നിൽ കേവലബുദ്ധിയിൽ ഉദിക്കുന്ന ഈശ്വരവിശ്വാസവും നിരീശ്വരവിശ്വാസവും ഏകാത്മകമായ അദ്വൈതചിന്ത ഉള്ളിൽ നിറയുന്നത് വരെ മാത്രമേ ഉണ്ടാവൂ.

അദ്വൈത ദർശനത്തിൻ്റേതായ ഈ ഏകത്വപൂർണ്ണതയിൽ അഭിരമിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ഭട്ടതിരിപ്പാട് സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ മഹാശോഭയ്ക്ക് പോലും മങ്ങലേൽപ്പിക്കുവാൻ പോന്നത്ര ശോഭായമാനമായ സ്വർണ്ണക്കിരീടം ചൂടിയ ഭഗവദ് രൂപം, മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്ത് സകലവിധ അലങ്കാരങ്ങളോടെ നിൽക്കുന്നതായി ഉള്ളിൽ കണ്ടു് നിർവൃതിയടയുകയാണ്. അനന്തമായ, സർവ്വവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഉണ്മയ്ക്ക് നിയതരൂപമില്ലായെന്നും എന്നാൽ, എല്ലാ രൂപങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനമായി നിൽക്കുന്നത് പരംപൊരുളിൻ്റെ അനന്തസാദ്ധ്യതകളാണെന്നുമുള്ള തികഞ്ഞ അറിവിലാണ് കവിയുടെ ഉദീരണങ്ങളെല്ലാം. അദ്വൈതത്തിൻ്റെ അനന്തതാ സിദ്ധാന്തവും അനന്യത്വവും നിലനിൽക്കുമ്പോൾത്തന്നെ നേരിൽ കാണപ്പെടുന്ന, സകലാഭീഷ്ടങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്ന ഈശ്വരനായി അതേ പരംപൊരുൾ നമുക്ക് ക്ഷിപ്രസിദ്ധമാണെന്ന അനുഭവ പ്രസ്താവനയിൽ വൈരുദ്ധ്യമുണ്ടെന്ന് ഭട്ടതിരിപ്പാട് കരുതുന്നില്ല. കാരണം എല്ലാറ്റിനെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ അനന്തതയ്ക്ക് ആവുമല്ലോ. അനന്തമായ സമ്പത്തിൻ്റെ നാഥനാണ് ഒരുവൻ എന്നു പറയുമ്പോൾ അയാളെ മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരു കോടീശ്വരനായി കാണാനും മറ്റ് ചിലർക്ക് ലക്ഷാധിപതിയായി കാണാനും, ഇനിയും ചിലർക്ക് നിസ്വനായി കാണാനും  തടസ്സമൊന്നുമില്ല. കാണുന്നവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിനനുസരണമാണ് അപരിമിതമായ അറിവുകൾ എല്ലാം.

അനന്തവിഭൂതികൾ ഉറക്കൂടിയ പ്രത്യക്ഷദൈവതമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ദർശിക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞാൽപ്പിന്നെ ആ ദർശനത്തിൻ്റെ മുഗ്ദ്ധതയിൽ വശ്യരാവാത്തതായി ആരുണ്ടാവും എന്ന് അതിശയത്തോടെ ചോദിക്കുന്ന കവിയെ നമുക്ക് കാണാനാവും. വേദാന്ത വിജ്ഞാനത്തിൽ നിഷ്ണാതരായവർ ജ്ഞാനമാർഗ്ഗം, കർമ്മമാർഗ്ഗം, എന്നിവയേക്കാൾ മഹത്തരമായി ഭക്തിമാർഗ്ഗത്തെ കണക്കാക്കുന്നു. കാരണം ഭക്തിമാർഗ്ഗമെന്നത് ആർക്കുമെപ്പോഴും എളുപ്പത്തിൽ നേടുവാനാവുന്ന, എത്തിച്ചേരാനാവുന്ന ഒരു തലമത്രേ.

കർമ്മമാർഗ്ഗഫലസിദ്ധിക്ക് ഏറെ കാലതാമസമുണ്ടാവാം. ജ്ഞാനമാർഗ്ഗമോ സാധകന് ഏറെ കഠിനതരമാണ്. വേദജ്ഞാനത്തിലും സംസ്കൃത ഭാഷയിലും അത്യധികം അറിവുള്ള ഭട്ടതിരിപ്പാട് ഭക്തിയുടെ മഹത്വത്തെ വാഴ്ത്തുന്നത് പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഭക്തിമാർഗ്ഗം മധുരതരമാണ്. ജ്ഞാനമാർഗ്ഗത്തിൽ പലപ്പോഴും തർക്കവിതർക്കങ്ങളും സാധനയുടെ വഴികളിൽ തടസ്സങ്ങളും സഹജമായുണ്ടാവും. എന്നാൽ ഭക്തിമാർഗ്ഗത്തിൽ അത്തരം കുഴഞ്ഞുമറിഞ്ഞ പ്രശ്നങ്ങളോ, ആ പ്രശ്നങ്ങളെ പരിഹരിക്കേണ്ടത് നമ്മുടെ ബാധ്യതയാണെന്ന ദുർവ്വാശിയോ ഇല്ല തന്നെ. സമ്പൂർണ്ണ സമർപ്പണം മാത്രമേ അതിനായി ആവശ്യമുള്ളു. ക്ഷിപ്രസാദ്ധ്യവും എല്ലാവർക്കും എത്തിച്ചേരാവുന്നതുമാണ് ഭക്തിപ്രഹർഷം എന്നു പറയുമ്പോഴും പ്രത്യക്ഷമൂർത്തിയായ ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ കടാക്ഷവും കരുണയും ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ സാധകന് ആ ആനന്ദഭാവത്തിൽ അഭിരമിക്കുവാനാവൂ എന്നും ഭട്ടതിരിപ്പാടിലെ ജ്ഞാനയോഗി പ്രത്യാശയോടെയെങ്കിലും ആശങ്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.

അസ്പഷ്ടമായ ഭഗവദ് രൂപത്തെ, വിരാട്ടിനെ എങ്ങിനെയാണ് മനസ്സിലുറപ്പിക്കുക? ബ്രഹ്മചര്യവ്രതങ്ങൾ ചെയ്ത്പ്രാണായാമത്തോടെ ദേഹവും മനസ്സും ശുദ്ധി വരുത്തി ഭഗവാനെ സ്ഥിരമായി ഉള്ളിലുറപ്പിക്കാൻ താരകമന്ത്രം ജപിച്ച് അവിടുത്തെ രൂപം സങ്കൽപ്പിച്ച്  വിഷയങ്ങളിൽ ഒട്ടാതെയിരിക്കാൻ സദാ പരിശ്രമം ചെയ്യുകയെന്നതാണ് ഉപാസനാമാർഗ്ഗമായി ഭട്ടതിരിപ്പാട് നമുക്ക് പറഞ്ഞു തരുന്നത്. അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല അത്. ‘എങ്കിലും ലക്ഷ്യം കണ്ടെത്തുംവരെ ഭക്തരായ ഞങ്ങൾ ആ സപര്യ തുടരുക തന്നെ ചെയ്യും.’ എന്നതാണ് ഭക്തരുടെ പ്രതിനിധിയായി അദ്ദേഹം ചെയ്യുന്ന പ്രതിജ്ഞ. അങ്ങിനെ ഏറെ നാളത്തെ ധ്യാനസപര്യയ്ക്കൊടുവിൽ സമാധിയനുഭവം സ്വായത്തമായാൽ പിന്നെ അതിലുറച്ച് നിൽക്കുക എന്നതും അത്ര എളുപ്പമല്ല. ഭഗവദ് കൃപകൊണ്ട് മാത്രമേ അത് സാധ്യമാവൂ. ഭക്തശിരോമണികളായ പൂർവ്വസൂരികൾ - ശുകനാരദാദികളെപ്പോലെ - യഥേഷ്ടം ഭക്തി പ്രഹർഷത്തോടെ  വിഹരിക്കുക എന്നതാണ് ഭക്തകവിയുടെ മോഹം. ക്രമീകമായി സാധനയിൽ അഭിരമിച്ച്  മുക്തിമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് സ്വർഗ്ഗാദി ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലാതെ സമചിത്തനായിരിക്കുന്ന സാധകൻ നേരേ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങിനെ ഭഗവാനിൽ, പരബ്രഹ്മത്തിൽ വിലയിക്കുന്ന സാധകന് ജനിമൃതി ചക്രത്തിലേയ്ക്ക് വീണ്ടും നിപതിക്കേണ്ടതായി വരുന്നില്ല. ദ്വൈതമാർഗ്ഗമായ ഭക്തിസാധനയിലൂടെ ക്രമീകമായി ചെയ്യുന്ന സാധനാസപര്യയിലൂടെ സാക്ഷാത്ക്കരിക്കുവാനാവുന്ന അദ്വൈത തത്ത്വത്തിൻ്റെ പൂർണ്ണതയാണിവിടെ സഫലമാവുന്നത്.

 

 

അയോദ്ധ്യയിൽ ഉയർന്ന ഭഗവദ് ധ്വജം:

 

അയോദ്ധ്യയിൽ ഉയർന്ന ഭഗവദ് ധ്വജം: 

ചരിത്രത്തിന്റെ നീണ്ടിരുണ്ട നിഴലുകളിൽനിന്നുള്ള മോചനം, നാടിന്റെ ആത്മീയ നവോത്ഥാനം

 

2025 നവംബർ 25 — ഇന്ത്യയുടെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ ഒരിക്കലും മറക്കാനാവാത്ത ഒരു ദിനമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടും. 2024-ൽ ശ്രീരാമവിഗ്രഹത്തിന്റെ പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടന്നുവെങ്കിലും, ശ്രീരാമക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ നിർമ്മിതിയും അതിന്റെ കൊടിയേറ്റവും 500 വർഷത്തെ കാത്തിരിപ്പിനും വേദനയ്ക്കും പ്രതീക്ഷകൾക്കും അവസാനം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ദേശീയപുനർജ്ജനിയുടെ പ്രതീകമായി.

ഈ ചരിത്രനിമിഷം, ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരികസ്മരണയിൽ മൂടി വയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ദീർഘനാളത്തെ വിദേശാക്രമണ, ആഘാതങ്ങൾക്കുള്ള മറുപടിയും ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ പുനരുദ്ധാനവും കൂടിയാണ്.

ഭാരതത്തിന്റെ പുരാതന സ്മൃതികളിൽ പതിഞ്ഞൊരു നഗരം — അയോദ്ധ്യ. ആയിരത്താണ്ടുകളായി ഇതിഹാസങ്ങളുടെ, ആശയങ്ങളുടെ, സമ്പ്രദായങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാനസാക്ഷ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഈ നഗരത്തിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനകൾ, ത്യാഗങ്ങൾ എല്ലാമിപ്പോൾ സഫലമായിരിക്കുന്നു. തലമുറകളായി വായിച്ചും പറഞ്ഞും പഠിച്ച കഥകളിലെ രാമരാജ്യ സങ്കൽപ്പം ഒരു ജനതയുടെ ആത്മാവിൽ നിറഞ്ഞുനിന്ന പ്രതീക്ഷയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച നിമിഷമായിരുന്നു അത്.  മറക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനമല്ല – ഒരു പുതിയ കാലത്തിന്റെ തുടക്കമായിട്ടാണ് നാമിതിനെ കാണേണ്ടത്.

രാമമന്ദിരത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം ഒരു മതവിഷയമോ പ്രദേശിക ആചാരമോ അല്ല; അത് സംസ്കാരത്തിന്റെ, നന്മയുടെ, സാംസ്കാരികമായ ആത്മനിർഭരതയുടെ പുനർസ്ഥാപനമാണ്. നിരവധി വർഷങ്ങളായി നിയമപോരാട്ടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയ ദേശീയമായ അഭിവാഞ്ഛ നിയമപരമായ തീരുമാനങ്ങളുടെ  പിന്തുണയോടെയും ഗരിമയോടെയും രാജാധിരാജനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ദിവ്യപതാക ഉയർന്നത്  കേവലം ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് മാത്രമല്ല, ഒരു നാടിന്റെ ഹൃദയം തൊട്ടുകൊണ്ടാണ്  ഉയർന്നത്. അനുനിമിഷം പ്രാർത്ഥിച്ചിരുന്ന അനവധി ദേശസ്നേഹികളുടെ മനസ്സുകളിലാണ് ആ ഭഗവദ് ധ്വജം പാറിപ്പറന്നത്.

ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകവും, സമഗ്രസമാധാനത്തിന്റെ സന്ദേശവുമാണത്. അയോദ്ധ്യയിൽ ഉയർന്ന ധ്വജം, യുദ്ധവിജയത്തിന്റെ ചിഹ്നമല്ല, പകരം, ധർമ്മത്തിന്റെ, സമാധാനത്തിന്റെ, സമത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. രാമായണത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഷ്യവും ഒടുവിൽ പറയുന്നത് “ധർമ്മം വിജയിക്കുന്നു” എന്ന് തന്നെയാണല്ലോ. രാമരാജ്യത്തിന്റെ പ്രതീകം.

ചരിത്രത്തിൽ ഉടനീളം കാണാവുന്ന വിദേശ- അധിനിവേശാക്രമങ്ങളുടെ പിന്നിലുള്ള തന്ത്രം, ഏറെക്കുറെ ഒന്നാണ്.  അതിക്രമിച്ചു കീഴടക്കി സമ്പത്ത് കൊള്ളയടിക്കുക, പിന്നെ മതപ്രചാരം നടത്തി കീഴടക്കിയ സമൂഹത്തിലെ കുറേപ്പെരെയെങ്കിലും അവരുടെ കൂടെക്കൂട്ടി, സമൂഹത്തെ മതപരമായി മാറ്റി, സാംസ്കാരികമായും അവരെ കീഴടക്കുക. ആക്രമികളോട് എതിർക്കുന്നവരെ വകവരുത്താൻ അവരുടെ തന്നെ കൂട്ടത്തിലെ മതം മാറിയ ഇക്കൂട്ടരെ ഉപയോഗിക്കുക.  യൂറോപ്പ്, ആഫ്രിക്ക, അമേരിക്ക, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ എല്ലാം നടന്ന അധിനിവേശങ്ങളിൽ കാണുന്ന സ്ഥിരം രീതിയാണിത്. ആക്രമോത്സുകമായ ഒരു രാജ്യം മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ കീഴടക്കിയിട്ട് അവരുടെ അധികാരം ഉറപ്പാക്കുന്നത്  മതവിജയത്തിലൂടെയാണ്. 

ഇന്ത്യയിൽ ഇസ്ലാമികഭരണത്തിൽ ഇത് വ്യക്തമായിരുന്നു. മുഹമ്മദ് ഗസ്നിയുടെ  കാലം മുതൽ ഔറംഗസീബ് കാലഘട്ടം വരെ ആയിരക്കണക്കിന് ക്ഷേത്രങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, മൂർത്തികൾ തകർത്ത് ആ ഇടങ്ങളിൽ മസ്ജിദുകൾ പണിയുകയും, ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ അത് കൂട്ട മതംമാറ്റങ്ങൾക്കും മതപരമായ പീഡനങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യയിൽ കാശി, മഥുര, അയോദ്ധ്യ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടതും മതം അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു ജനതയെ കീഴടക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരുന്നു. ആഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ അടുത്ത കാലത്ത് താലിബാൻ തകർത്ത ബാമിയാൻ ബുദ്ധപ്രതിമകൾ ആദ്യ അധിനിവേശക്കാരേക്കാൾ ആവേശം മൂത്ത നാട്ടുകാരുടെ ഉത്സാഹമാണ്.

പ്രാദേശിക ധാർമിക-സാംസ്കാരിക ഘടനയെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഓരോ അധിനിവേശവും ഉണ്ടായത്. പല തലമുറകൾക്ക് ശേഷവും അവരിലെ മുറിവുകൾ അവശേഷിച്ചു. കൂട്ട മതം മാറ്റങ്ങൾക്കു ശേഷം പല സമൂഹങ്ങളും പഴയ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽനിന്ന് ഏറെ അകന്നു. തലമുറകൾ കഴിയുമ്പോൾ  സമൂഹം പുതിയ തിരിച്ചറിവുകളാണ് ഏറ്റെടുക്കുക. അങ്ങിനെ നിർബ്ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് മതം മാറിയവർ അവരുടെതന്നെ പൂർവ്വികർ അനുഭവിച്ച പീഡനങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നിഷേധിക്കുകയോ മറക്കുകയോ ചെയ്യുക  സാധാരണമാണ്. കയ്യേറ്റക്കാർ ആഗ്രഹിച്ചതും നടപ്പിലാക്കിയതും അതുതന്നെയായിരുന്നു.  അമേരിക്കയിലോ ചില ആഫ്രിക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലോ കണ്ടതുപോലുള്ള വ്യാപക മതമാറ്റം ഇന്ത്യയിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. ബഹുസ്വരമായ ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ചിന്താശീലർക്ക് ഏകതാന സ്വഭാവമുള്ള ക്രിസ്ത്യൻ, ഇസ്ലാമിക വിദേശസംസ്കാരങ്ങൾ സ്വീകാര്യമാവുകയില്ല.  എന്നിരുന്നാലും, മിഷനറിമാരും കോളനിയൽ ഭരണകൂടവും മതത്തെയും, പാശ്ചാത്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും അതിനായി വേണ്ടരീതിയിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ!  ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് സാംസ്കാരികമായും ഭരണപരമായും വിശ്വസ്തരായ ഇംഗ്ലീഷ്-വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ ഒരു ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിച്ചത്  അവർ പലപ്പോഴും വെള്ളക്കാരെക്കാൾ വെള്ളക്കാരുടെ മനസ്സുമായി ഭാരതീയസമൂഹത്തിൽ വർത്തിക്കുമെന്ന ഉറപ്പുള്ളതുകൊണ്ടാണ്. ഇവർ നിയമവ്യവസ്ഥയിലും, സിവിൽ സർവീസിലും വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുകയും, പരമ്പരാഗതമായ സാംസ്കാരിക രീതികളിൽ നിന്നും മാറിനിൽക്കുകയും ചെയ്തു. 

ഇന്ത്യയിൽ, ശക്തമായ സ്വദേശീയ മത-സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങൾ നിലനിന്നതുകൊണ്ട് ക്രൈസ്തവമതത്തിന് (മതമാറ്റം ഉൾപ്പെടെ) ചില പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ (ഉദാ., ഗോവ, കേരളം, വടക്കുകിഴക്ക്) ഒഴികെ വ്യാപകമായ രീതിയിൽ വളരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വടക്കേ ഇൻഡ്യയിലാകട്ടെ ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ ഇസ്ലാമികമായ അധിനിവേശവും മതം മാറ്റവും സാംസ്കാരിക അധിനിവേശവുമാണ് ഏറെ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നത്.  അതുകൊണ്ട് തന്നെ അവർക്ക് അയോദ്ധ്യയിലെ ശ്രീരാമമന്ദിരത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം ഒരു വെറും ക്ഷേത്രം പുതുക്കി നിർമ്മിക്കുക എന്നത് മാത്രമല്ല. ഇത് ചരിത്രപരമായ ദൗർഭാഗ്യങ്ങളെ യഥാതഥമായി അംഗീകരിക്കുന്നതും, ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആത്മാഭിമാനം തിരികെ കൈക്കൊള്ളുന്നതുമായ, ഒരു ദീർഘകാല സാംസ്കാരിക-ആദ്ധ്യാത്മിക യുദ്ധത്തിന് ശേഷമുള്ള ആശ്വാസനിശ്വാസം തന്നെയാണ്.

രാജ്യത്ത് ചരിത്രപരമായ അനീതികളുടെ “സത്യസ്വീകാര്യവും-പുനരൈക്യപ്രവർത്തനവും”" (Truth and Reconciliation) എന്ന ആശയം സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിയുടെ സമയത്ത് 1947-ൽ തന്നെ സ്വീകരിക്കാമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അന്നത് നടന്നില്ല. പക്ഷേ വൈകിയെത്തിയ ഒരു സാംസ്കാരികനീതിയാണ് ഈ പുനർനിർമ്മാണം. 

ശ്രീരാമ മന്ദിരത്തിന് മുകളിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ഭഗവദ് ധ്വജം രാഷ്ട്രചരിത്രത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലും  ഉണർവുമാണ്. പഴയ മുറിവുകൾ ഉണക്കി പുതിയ പ്രഭാതത്തിന്റെ  സൂര്യോദയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രതീകം പോലെയാണിത്. ഇത് ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിന്റെ അക്ഷയചിഹ്നമായി എന്നും നിലനിൽക്കട്ടെ.

 

ഒരു നാട് കീഴടക്കാനും അതിലെ ജനങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളേയും ഇല്ലാതാക്കാനും അധികം നാൾ വേണ്ട. ഒരു സംസ്കാരത്തെ തീരെ തകർക്കാൻ നൂറ്റാണ്ടുകൾ വേണം. എന്നാൽ അതിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള പരിശ്രമം തുടങ്ങിവയ്ക്കാൻ ശക്തമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടും നേതൃത്വവും ഒപ്പം ഒരു തലമുറയുടെ ധൈര്യവും  മതിയാകും. ഇന്ന് ഭാരതത്തിന് അതെല്ലാമുണ്ട്.

The Bhagavad Dhvaja Rising Over Ayodhya:

 

The Bhagavad Dhvaja Rising Over Ayodhya:

 A Nation’s Spiritual Renewal and Liberation from the Long Shadows of History

November 25, 2025, will be remembered as a defining moment in modern Indian history. Though the consecration of the Sri Rama idol took place in 2024, the completion of the entire Ram Mandir complex and the final hoisting of the sacred flag marked the culmination of 500 years of waiting, struggle, pain, and hope. It stands today as a symbol of cultural resurgence and national self-renewal. 

This historic moment is more than the completion of a temple. It signifies India’s psychological and civilizational recovery from centuries of foreign invasion, desecration, and cultural trauma—burdens carried silently in the collective memory of the nation.

Ayodhya—enshrined in India’s oldest memories, a city celebrated through millennia of epics, ideals, and spiritual traditions—has finally seen the fulfilment of generations of hope, prayer, and sacrifice. The ideal of Rama Rajya, repeated in stories across centuries, was not merely a political concept but a moral aspiration embedded in the Indian soul.

This is not merely the end of a dark chapter; it is the beginning of a renewed era.

The reconstruction of the Ram Mandir is not a sectarian event, nor merely the revival of a regional custom. It is the restoration of cultural dignity, the reaffirmation of a moral order, and a declaration of civilizational self-confidence. After decades of legal battles and public debate, the divine flag of Sri Ramchandra—Rajadhiraja, the King of Kings, rose not only over a structure but over the hearts of millions who longed for this moment. 

The flag of Bhagavan Rama is not a symbol of conquest. It is a symbol of dharma, harmony, and universal peace. The Ramayana’s central message has always been: Dharma triumphs. And the Ram Mandir stands as the most visible emblem of that truth. 

Invasions and the Strategy of Cultural Transformation

A striking pattern runs through the history of invasions across Europe, Africa, the Americas, and India: military conquest is often followed by cultural and religious transformation. 

Invaders looted wealth, destroyed institutions, and then sought to reshape the cultural landscape—often through religious expansion. By converting sections of the native population, they created internal allies who would, consciously or unconsciously, resist any attempt to reclaim indigenous identity. Over generations, the descendants of these converts often forgot the trauma experienced by their ancestors and embraced new identities that aligned them more with the invaders than with their own heritage. This strategy was visible across continents.

 Islamic Invasions and India’s Experience

In India, this dynamic played out dramatically during centuries of Islamic rule.

From the era of Mahmud Ghazni to Aurangzeb, thousands of temples were destroyed, deities were defaced, many sacred sites were converted into mosques, and in several regions, coercive conversions and religious persecution followed. Ayodhya, Kashi, and Mathura—three of Hinduism’s holiest centres—experienced this cultural and spiritual assault.

The destruction of the Bamiyan Buddha statues in Afghanistan by the Taliban—even in modern times—shows how deeply these iconoclastic impulses persist.

The purpose was clear: to dismantle local religious structures and establish the supremacy of the conqueror’s faith. The wounds of that long period still echo through communities across the subcontinent. Generations later, forced converts often distanced themselves from their ancestral traditions, sometimes even opposing the revival of those traditions—another testament to the long-term success of the invaders’ strategy. 

Colonial Rule and Cultural Engineering 

India did not undergo mass conversion of the kind seen in the Americas or Africa, but colonial rulers and missionaries used a different approach: religion and Western education as tools of cultural re-engineering. By creating an English-educated elite loyal to British values, they shaped a class that often seemed more British in mind than Indian in spirit. Many among this class played key roles in administration and governance while distancing themselves from traditional cultural structures.

Yet, India’s deep-rooted religious and social institutions resisted widespread conversion. Christianity grew only in specific regions such as Goa, Kerala, and the Northeast, but failed to make significant inroads in the Hindi heartland, where Islamic influence and memory were historically more profound.

Why the Ram Mandir Matters So Deeply 

For North India, where centuries of cultural invasion left lasting marks, the rebuilding of the Ram Mandir is not merely architectural reconstruction. It is the moral acknowledgment of historical wrongs and the reclamation of civilizational dignity.

Had India, during the time of Independence in 1947, embarked on a process like the global principles of Truth and Reconciliation, many historical grievances might have been addressed earlier. But that did not happen. Thus, the rebuilding of the Ram Mandir represents a long-overdue act of cultural justice.

Today, the sacred flag rising above the temple stands as a reminder, a healing force, and a beacon of renewal — the sunlight after centuries of shadow. May it continue to inspire generations yet to come.

Conquering a land may take only years. Destroying a culture may take centuries.

But reviving a civilization requires only vision, leadership, and courage, and the strength of a single generation willing to heal the past and rebuild the future.

 

Today, India possesses all these.

Jai Hind!